ปากที่ผมกล่าวถึงในที่นี้ขอว่าเฉพาะปากคนธรรมดา และปากกาเขียนหนังสือ ปากสัตว์เช่นงูและหมาแม้ว่าพิษจะแรงถึงทำให้คนสิ้นใจไร้ชีวิต แต่หาใช่พิษจากลมปากไม่

ลมปากคนและปากกาที่ว่านี้มิได้หมายถึงลมเป่า พ่น เลอ หรือผายแต่อย่างใด แต่หมายเฉพาะคำพูดและถ้อยคำหรือข้อเขียน ซึ่งสิ่งที่กล่าวนี้เป็นที่ยอมรับกันว่าเป็นลมปาก อันอาจใช้เข่า ปลอบ ด่า หรือฆ่าคนที่เป็นโรคประสาท เช่น กรณีที่ น.ส.วารีเอ่ยวจีด่าทอ น.ส.ระเวงจนเป็นผลให้ น.ส.ระเวงม่องเท่งได้

ลมปากไม่มีพิษในตัวของมันเอง ไม่ว่าปากนั้นจะบูดเน่า หรือเสียสักปานใดก็ตาม แต่พิษเกิดได้เพราะกฎหมายบัญญัติ พิษของลมปากนั้น อาจทำความเสียหายให้แก่ผู้อื่น แต่ผล หรือภัยพิษลมปากจะเกิดกับเจ้าของปากเอง โดยการเป่าตนเข้าไปนอนร้องเพลงช้ำในคุกได้นานเป็นปี

กฎหมายอาญาที่ว่าด้วยความผิดจากพิษของลมปากนี้มีอยู่สองฐานคือ หมิ่นประมาท อันได้แก่การใส่ความติฉินนินทา ชมความเลวทรามชั่วช้าไม่โสภาของผู้อื่น และฐานดูหมิ่นอันได้แก่การใช้วาจาดุด่าว่ากล่าวผู้อื่นให้ปวดร้าวเจ็บใจ

พิษลมปากจากการหมิ่นประมาทที่กฎหมายบัญญัติไว้ มีให้ท่านเห็นได้ดังนี้

ประมวลกฎหมายอาญามาตรา 326 บัญญัติว่า ผู้ใดใส่ความผู้อื่นต่อบุคคลที่สาม โดยประการที่น่าจะทำให้ผู้อื่นนั้นเสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น หรือถูกเกลียดชัง ผู้นั้นกระทำความผิดฐานหมิ่นประมาท ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาทหรือทั้งจำทั้งปรับ

ความร้ายของพิษนั้นจะร้ายแรงเท่าใด ใคร่ขอให้ท่านคำนวณดูเอาก็แล้วกันว่า พิษนี้อาจใช้เวลารักษาในคุกนานถึงหนึ่งปี

ลมปากกาดูจะแพร่พิษได้มากกว่าปากคนเพราะพ่นได้หลายทาง โดยแหล่งพิษมาตรา 328 บัญญัติว่า ถ้าความผิดฐานหมิ่นประมาท ได้กระทำโดยการโฆษณาด้วยเอกวาร ภาพวาด ภาพระบายสี ภาพยนตร์ ภาพหรือตัวอักษรที่ทำให้ปรากฎด้วยวิธีใด แผ่นเสียง หรือสิ่งบันทึกเสี่ยงอย่างอื่น กระทำโดยการกระจายเสียงหรือกระทำการป่าวประกาศด้วยวิธีอื่นใด ผู้กระทำต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสองปีและปรับไม่เกินสองแสนบาท

คำว่า ผู้ใดก็คือเจ้าของปากซึ่งจะเป็นผู้ถูกพิษนั่นเอง ซึ่งอาจจะเป็นคนธรรมดาซึ่งมีชีวิตร่างกายหรือเป็นนิติบุคคลซึ่งไร้ชีวิตร่างกายแต่กฎหมายตั้งให้เป็นคน เช่น กระทรวง ทบวง กรม องค์การ สมาคม มูลนิธิ บริษัท ห้างหุ้นส่วนจำกัด หรือวัดก็ได้

การใส่ความ คือการแสดงกิริยาอาการทางกายหรือวาจา ไม่ว่าโดยการพูดจา บอกใบ้ให้สัญญาณแสดงท่าทาง เขียนหนังสือ วาดภาพ ปั้นรูป หรือใช้สัญลักษณ์ หรือเครื่องหมายต่างๆ ซึ่งการแสดงกิริยาอาการด้วยวิธีการดังกล่าว สามารถทำให้บุคคลที่พบเห็นเข้าใจความหมายของการแสดงนั้นๆ

ใส่ความ คือนำเอาความเลวทรามต่ำช้า หรือความประพฤติที่ไม่ถูกต้องตามกฎหมาย ศีลธรรม หรือประเพณีอันดีงามของผู้อื่น ไปพูดหรือเขียน โดยที่ตนไม่มีสิทธิ์ทำได้ เรียกได้ว่าเป็นการใส่ความ

คำใส่ความหรือข้อความ ที่ใส่ความจะมีความ หมายหรือใจความใดก็ได้ ที่น่าจะทำให้ผู้ถูกใส่ความเสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่นหรือถูกเกลียดชัง เช่นพูดว่า ผู้พิพากษาคนนี้ชอบกินขาหมู เวลาผัวไม่อยู่มีชู้ตั้งร้อยพันอัน เป็นคนบ้ากามชอบข่มขืนชำเราเด็กหรือกระทำการอื่นเช่นเอาโคมไฟสีที่ถือกันว่า เป็นสัญญลักษณ์ของซ่องกะหรี่ไปแขวนไว้หน้าบ้านผู้อื่น ก็เป็นการหมิ่นประมาทได้

การใส่ความดังกล่าวนี้จะต้องมีบุคคลที่สามที่ไม่ใช่ตัวผู้เสียหาย หรือผู้ที่เคืองระคายเพราะการใส่ความนั้น บุคคลที่สามผู้รับฟังการใส่ความ จะรู้จักกับผู้ถูกใส่ความหรือไม่ไม่สำคัญ ขอเพียงแต่ให้เขารู้ว่า ผู้ที่ถูกใส่ความนั้นคือมนุษย์ตนใดก็เป็นอันเพียงพอ หาต้องรอให้รู้ชื่อหรือแซ่ไม่ เพราะมิได้อยู่ในวงยุทธจักร

มีบางกรณีที่ผู้ถูกใส่ความเป็นคณะเป็นกลุ่มว่าไปคลุมๆ ก็มีสิทธิติดคุกได้ เช่นในวัดหนึ่งมีพระอยู่ไม่ถึงสิบองค์ ผู้มีปากเป็นพิษพูดเพียงว่า พระวัดนี้เลวมาก ดูหนัง บ้าผู้หญิงเพียงแค่นี้ก็มีสิทธิได้ติดคุก แต่ถ้าผู้เสียหายเป็นกลุ่มใหญ่เกินไป เช่นนินทาคนทั้งหมู่บ้าน หรือหมอทั้งโรงพยาบาลว่าเลวหมดทุกคน ไม่เป็นหมิ่นประมาทเพราะไม่ได้นินทาว่าร้ายผู้ใดโดยเฉพาะ ผู้ที่ถูกใส่ความนั้นไม่จำเป็นต้องเป็นผู้มีชื่อเสียงเกียรติยศ นายหมา อาตี๋ ข้าราชการ หรือรัฐมนตรี หรือแม้แต่คนที่เป็นผีก็ผิดได้

เมื่อมีการใส่ความแล้วผู้ถูกใส่ความไม่ต้องถึงกับเสียชื่อก็ได้ เพราะกฎหมายบัญญัติเอาแค่ น่าจะเสียชื่อเสียง เท่านั้น ดังนั้นการที่ว่าจะผิดฐานหมิ่นประมาทหรือไม่ ไม่จำเป็นจะต้องเกิดการเสียชื่อเสียงจริงๆ

ที่กล่าวข้างต้นนั้นเป็นหลักที่วางไว้ว่า กระทำอย่างไรจะมีผิดฐานหมิ่นประมาท มีข้อยกเว้นอันเป็นเสมือนยาดับพิษลมปากอยู่ 4 ประการ อันได้แก่บทบัญญัติมาตรา 329 ที่ว่า ผู้ใดแสดงความเห็น หรือข้อความใดโดยสุจริต

(1) เพื่อความเป็นธรรม ป้องกันตน หรือป้องกันส่วนได้เสียเกี่ยวกับตน

(2) ในฐานะเป็นเจ้าพนักงานปฎิบัติการตามหน้าที่

(3) ติชมด้วยความเป็นธรรมซึ่งบุคคลหรือสิ่งใด อันเป็นวิสัยของประชาชนย่อมกระทำ หรือ

(4) ในการแจ้งข่าวด้วยความเป็นธรรม เรื่องการดำเนินการอันเปิดเผยในศาล หรือการประชุม ผู้นั้นไม่มีความผิดฐานหมิ่นประมาท

มาตรา 330 บัญญัติว่า ในกรณีหมิ่นประมาท ถ้าผู้ถูกหาว่ากระทำความผิดพิสูจน์ได้ว่า ข้อที่ว่าเป็นการหมิ่นประมาทนั้นเป็นความจริง ผู้นั้นไม่ต้องรับโทษ แต่ห้ามไม่ให้พิสูจน์ ถ้าข้อหาว่าเป็นหมิ่นประมาทนั้นเป็นการใส่ความในเรื่องส่วนตัว และการพิสูจน์จะไม่เป็นประโยชน์แก่ประชาชน

กฎหมายสองมาตราที่ผมยกมานี้เป็นยาดับพิษกับยาลดพิษ กล่าวคือ ถ้าการกระทำอันใดที่เข้าข่ายเป็นพิษ แต่การกระทำที่กล่าวนั้นเข้าข่ายตามความในมาตราที่ว่านี้ พิษก็จะหายหรือเบาลง เช่นกล่าวหาว่าพระองค์หนึ่งในวัดเกิดฟิตจัดจนต้องเข้าจำวัดกับนางชี เป็นกรณีที่กฎหมายให้พิสูจน์ได้ หากเป็นความจริงไม่มีความผิด หรือเมียหลวงไปดุด่าว่าเมียน้อยบนที่ว่าการอำเภอว่า คุณเป็นข้าราชการจะแย่งผัวฉัน ดูซิว่าจะมีผิดไหมเป็นการกระทำโดยสุจริตป้องกันส่วนได้เสีย อันเกี่ยวกับตนด้วยความชอบธรรม ไม่มีความผิด

ดังนั้นปากคนหรือปากของท่านใด ที่รู้แก่ใจว่ามันบูดเน่าเสียจนถึงขนาดมีพิษ จงอย่าลืมเตือนจิตตนให้ขนเอายาดับ หรือลดพิษติดตัวไว้ จะพูดเขียนอะไรต้องครวญใคร่ด้วยเหตุผล เพื่อตนจะได้ไม่ต้องกลัวคุกตารางเพราะพิษลมปากของตนเอง