การจดทะเบียนสมรสที่เป็นโมฆะ ผู้มี่ส่วนได้เสียคนใดคนหนึ่งจะกล่าวอ้างขึ้น (โดยวาจา หรือหนังสือก็ได้) หรือจะร้องขอ (เป็นคดีไม่มีข้อพิพาท) ให้ศาลพิพากษาการสมรสเป็นโมฆะก็ได้ (ม.1497) หรือเสนอคดีต่อศาลเป็นคดีมีข้อพิพาท ฟ้องบุคคลที่เกี่ยวข้องเป็นจำเลย ก็ได้
ชายหรือหญิงที่ทำการสมรสอันจะถือว่ามีส่วนได้เสียนั้น จะต้องทำการสมรสโดยสุจริต หากไม่สุจริต ไม่ถือว่าเป็นผู้มีส่วนได้เสีย เช่น สามีจดทะเบียนสมรสกับภริยา 2 คน ภริยาคนที่สองสมรสโดยสุจริตไม่ทราบว่าสามีมีภริยาอยู่ก่อนแล้ว ดังนี้ ภริยาคนที่สองเป็นผู้มีส่วนได้เสีย ส่วนสามีไม่สุจริต ไม่ถือว่าเป็นผู้มีส่วนได้เสีย สำหรับภริยาคนแรกกับบุตรเป็นผู้มีส่วนได้เสียเช่นกัน
การฟ้องคดีให้ศาลมีคำพิพากษาแสดงว่าการสมรสเป็นโมฆะไม่มีอายุความ จะฟ้องเมื่อใดก็ได้ แม้จะรู้อยู่แล้วว่าการสมรสเป็นโมฆะ แต่เพิกเฉยไม่ฟ้องคดี จนเวลาล่วงเลยมานานถึง 20 ปี จึงมาฟ้องก็ฟ้องได้คดีไม่ขาดอายุความและไม่ถือว่าเป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริตแต่อย่างใด
การสมรสที่เป็นโมฆะ ไม่ก่อให้เกิดความสัมพันธ์ทางทรัพย์สินระหว่างสามีภริยา ทรัพย์สินที่ฝ่ายใดมีหรือได้มาไม่ว่าก่อนหรือหลังการสมรส รวมทั้งดอกผลคงเป็นของฝ่ายนั้น ส่วนทรัพย์สินที่ทำมาหาได้ ร่วมกันให้แบ่งกันคนละครึ่ง เว้นแต่ศาลจะเห็นสมควรสั่งเป็นประการอื่น (ม.1498)
ในกรณีที่ศาลมีคำพิพากษาถึงที่สุดว่าการสมรสเป็นโมฆะ ให้ศาลแจ้งไปยังนายทะเบียนเพื่อบันทึกไว้ในทะเบียนสมรส (ม.1497/1) การสมรสที่เป็นโมฆะไม่กระทบถึงสิทธิบุคคลภายนอกผู้กระทำการโดยสุจริต ซึ่งได้มาก่อนมีการบันทึกความเป็นโมฆะไว้ในทะเบียนสมรส (ม.1500)
การสมรสซ้อนเป็นโมฆะ ไม่ทำให้ชายหรือหญิงผู้สมรสโดยสุจริตเสื่อมสิทธิที่ได้มาเพราะการสมรส ก่อนที่ชายหรือหญิงนั้นรู้ถึงสาเหตุที่ทำให้การสมรสเป็นโมฆะ แต่การสมรสที่เป็นโมฆะไม่ทำให้คู่สมรสเกิดสิทธิรับมรดก ในฐานะทายาทโดยธรรมของคู่สมรสอีกฝ่ายหนึ่ง
คู่สมรสฝ่ายใดสมรสโดยสุจริตมีสิทธิเรียกค่าทดแทนได้ และถ้าหากว่าต้องยากจนลง เพราะไม่มีรายได้พอจากทรัพย์สิน หรือจากการงานที่เคยทำอยู่ ฝ่ายนั้นมีสิทธิเรียกค่าเลี้ยงชีพได้ด้วย สิทธิเรียกร้องดังกล่าวมีอายุความ 2 ปี นับแต่วันที่รู้ถึงเหตุที่ทำให้การสมรสเป็นโมฆะ (ม.1499)
ข้อตกลงระหว่างคู่สมรสว่าฝ่ายใดจะเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรคนใด หรือฝ่ายใด หรือทั้งสองฝ่ายจะเป็นผู้ออกเงินค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรเป็นจำนวนเท่าใด ให้ทำหนังสือ หากตกลงกันไม่ได้ให้ศาลเป็นผู้ชี้ขาด (ม.1499/1)
สำหรับบุตรที่เกิดจากการสมรสที่เป็นโมฆะนั้น ถือว่าเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของบิดามารดา ไม่ว่าการสมรสจะเป็นโมฆะเพราะเหตุใดก็ตาม (ม.1536 วรรค 2 และ ม.1538)
แย่เลย....
